Η ανδρική υπογονιμότητα αφορά σε οποιοδήποτε πρόβλημα υγείας αντιμετωπίζει ένας άνδρας το οποίο επηρεάζει αρνητικά την παραγωγή και την ποιότητα των σπερματοζωαρίων.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμια Οργανισμό Υγείας (Π.Ο.Υ.) περίπου 15 στα 100 ζευγάρια (15%) παρουσιάζουν αδυναμία σύλληψης. Αυτό σημαίνει ότι παρά την ενεργό σεξουαλική ζωή τους σε χρονικό διάστημα 12 μηνών και χωρίς την εφαρμογή οποιουδήποτε αντισυλληπτικού μέσου, δε μπορεί να επιτευχθεί εγκυμοσύνη. Υπάρχουν πολλές αιτίες που μπορεί να προκαλέσουν υπογονιμότητα τόσο στους άνδρες όσο και στις γυναίκες.
Σε περισσότερο από το 1/3 των περιπτώσεων υπογονιμότητας, το πρόβλημα αφορά σε θέματα του άνδρα. Αυτά συχνά περιλαμβάνουν διαταραχές που σχετίζονται με τη μειωμένη παραγωγή, την μειωμένη κινητικότητα ή την μορφολογία των σπερματοζωαρίων.
Ανδρική Υπογονιμότητα – Αίτια
Τα πιο συχνά αίτια που μπορεί να οδηγήσουν σε ανδρική υπογονιμότητα είναι τα εξής:
- Διαταραχές του σπέρματος
- Κιρσοκήλη
- Παλίνδρομη εκσπερμάτιση
- Ανοσολογικοί παράγοντες
- Γενετικές ανωμαλίες
- Απόφραξη του σπερματικού πόρου
- Ορμονικές διαταραχές
- Συγκεκριμένη φαρμακευτική αγωγή
Πώς γίνεται η διάγνωση της Ανδρικής Υπογονιμότητας;
Η διάγνωση της ανδρικής υπογονιμότητας γίνεται από εξειδικευμένο ουρολόγο – ανδρολόγο και περιλαμβάνει:
- Λήψη ιατρικού ιστορικού
- Φυσική εξέταση
- Ειδική εξέταση ανάλυσης σπέρματος
Κατά την εργαστηριακή ανάλυση του σπέρματος πραγματοποιείται έλεγχος του αριθμού, της μορφολογίας και της κινητικότητας των σπερματοζωαρίων. Σε περίπτωση που τα αποτελέσματα αναδείξουν κάποια ανωμαλία τότε ορίζεται ειδική περαιτέρω αξιολόγηση.
Η διαγνωστική διαδικασία μπορεί επίσης να περιλαμβάνει αιματολογικές εξετάσεις για να ελεγχθούν τα επίπεδα των ορμονών που σχετίζονται με την παραγωγή του σπέρματος ή για γενετικό έλεγχο.
Ορισμένες φορές ο γιατρός μπορεί να κρίνει απαραίτητη την εξέταση ούρων για να διαπιστωθεί ενδεχόμενη ύπαρξη σπέρματος, κάτι που συμβαίνει σε περιπτώσεις παλίνδρομης εκσπερμάτισης.
Τέλος, σε κάποια περιστατικά ο γιατρός μπορεί να ορίσει υπερηχογράφημα, μαγνητική τομογραφία ή βιοψία όρχεων.
Ανδρική Υπογονιμότητα & Επιλογές Θεραπείας
Μία στις οχτώ περιπτώσεις ανδρικής υπογονιμότητας οφείλεται σε πάθηση η οποία είναι θεραπεύσιμη.
Ανάλογα με την περίπτωση, οι επιλογές θεραπείας μπορεί να είναι:
- Επέμβαση: Εάν, παραδείγματος χάρη, η αιτία που προκαλεί την ανδρική υπογονιμότητα είναι η ανάπτυξη κιρσοκήλης, τότε η θεραπεία εκλογής είναι η χειρουργική επέμβαση.
- Φαρμακευτική αγωγή για την αντιμετώπιση λοιμώξεων: Η θεραπεία με αντιβιοτικά μπορεί να θεραπεύσει μια λοίμωξη του αναπαραγωγικού σωλήνα, ωστόσο δεν αποκαθιστά πάντα τη γονιμότητα.
- Μέθοδοι αντιμετώπισης προβλημάτων που σχετίζονται με τη σεξουαλική δραστηριότητα του άνδρα: Η φαρμακευτική αγωγή, η παροχή συμβουλών από το γιατρό ή ειδικές μέθοδοι αντιμετώπισης μπορούν να βοηθήσουν στη βελτίωση της γονιμότητας σε περιπτώσεις όπου υπάρχει στυτική δυσλειτουργία, πρόωρη εκσπερμάτιση, κ.α.
- Ορμονοθεραπεία: Ο γιατρός μπορεί να συστήσει θεραπεία με υποκατάσταση ορμονών ή ειδική φαρμακευτική αγωγή. Αυτό επιλέγεται σε περιπτώσεις όπου η διάγνωση της ανδρικής υπογονιμότητας αφορά σε υψηλά ή χαμηλά επίπεδα ορισμένων ορμονών ή, γενικά, σε ορμονικές διαταραχές.
Εάν η ανδρική υπογονιμότητα δεν οφείλεται σε γενετικά αίτια και παράλληλα δε διαπιστωθεί κάποιο πρόβλημα γονιμότητας στη γυναίκα, τότε ο γιατρός ενδεχομένως να θέσει ως επιλογή την εξωσωματική γονιμοποίηση.
Ανδρική Υπογονιμότητα – Παράγοντες Κινδύνου
Υπάρχουν ποικίλοι παράγοντες που μπορεί να λειτουργήσουν βλαπτικά στην παραγωγή σπέρματος. Μερικοί από αυτούς είναι τα εξής:
- Χρόνιο κάπνισμα
- Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
- Μόλυνση από σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα (ΣΜΝ)
- Θερμική πίεση λόγω στενών ρούχων και εσωρούχων
- Λήψη αναβολικών στεροειδών για σκοπούς αθλητικής δραστηριότητας
Πόσο καιρό πρέπει να προσπαθούμε για εγκυμοσύνη πριν κάνουμε εξετάσεις;
Η πλειονότητα των ζευγαριών θα επιτύχει εγκυμοσύνη μέσα στους πρώτους 12 μήνες. Αν όμως μετά από αυτό το διάστημα δεν υπάρχει αποτέλεσμα, συστήνεται να ξεκινήσει διερεύνηση.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ο έλεγχος καλό είναι να ξεκινήσει νωρίτερα, ακόμη και μετά από έξι μήνες, όταν:
- Η γυναίκα είναι άνω των 35 ετών.
- Υπάρχει γνωστό πρόβλημα στο ανδρικό αναπαραγωγικό σύστημα (όπως κιρσοκήλη, κρυψορχία ή παλαιότερο τραύμα στους όρχεις).
- Υπάρχουν ορμονικές ή σεξουαλικές διαταραχές, π.χ. στυτική δυσλειτουργία.
- Έχουν προηγηθεί λοιμώξεις ή επεμβάσεις που ενδέχεται να έχουν επηρεάσει τη γονιμότητα.
Ο ειδικός ουρολόγος-ανδρολόγος μπορεί να καθορίσει το σωστό χρονικό σημείο για έλεγχο, ανάλογα με το ιστορικό κάθε άνδρα.
Ποιες είναι οι βασικές εξετάσεις για να ελέγξω τη γονιμότητά μου;
Η αξιολόγηση ξεκινά με λήψη πλήρους ιστορικού και φυσική εξέταση. Ο γιατρός ελέγχει το γενικό προφίλ υγείας, πιθανές χρόνιες παθήσεις, φάρμακα, συνήθειες όπως το κάπνισμα ή η χρήση ουσιών, καθώς και τη μορφολογία των όρχεων.
Ακολουθεί το σπερμοδιάγραμμα, η κύρια εξέταση για την ανδρική γονιμότητα. Αναλύει τη συγκέντρωση, κινητικότητα και μορφολογία των σπερματοζωαρίων. Συνιστώνται δύο δείγματα με μερικές ημέρες αποχής, ώστε να υπάρχει αξιόπιστο αποτέλεσμα.
Σε δεύτερο στάδιο, μπορεί να γίνει ορμονικός έλεγχος (τεστοστερόνη, FSH, LH, προλακτίνη) και υπερηχογράφημα όρχεων, ενώ σε ειδικές περιπτώσεις πραγματοποιείται έλεγχος για φλεγμονές, γενετικές ανωμαλίες ή απόφραξη των σπερματικών πόρων.
Η διατροφή επηρεάζει την ποιότητα του σπέρματος;
Ναι, και μάλιστα σημαντικά. Η ποιότητα του σπέρματος συνδέεται με τη συνολική υγεία του οργανισμού. Μια ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, ψάρια, ξηρούς καρπούς και ελαιόλαδο, βελτιώνει τη συγκέντρωση και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Αντίθετα, η υπερβολική κατανάλωση λιπαρών, επεξεργασμένων τροφών και αλκοόλ επιβαρύνει τη γονιμότητα.
Η παχυσαρκία μειώνει τα επίπεδα τεστοστερόνης και αυξάνει τα οιστρογόνα, επηρεάζοντας αρνητικά την παραγωγή σπέρματος. Η διατήρηση φυσιολογικού βάρους και η επαρκής ενυδάτωση είναι απλές αλλά ουσιαστικές κινήσεις για καλύτερη γονιμότητα.
Πόσο επηρεάζουν το κάπνισμα, το αλκοόλ ή η χρήση αναβολικών;
Το κάπνισμα είναι από τους σημαντικότερους επιβαρυντικούς παράγοντες για την ανδρική γονιμότητα. Μειώνει τον αριθμό και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων, προκαλεί οξειδωτικό στρες και αυξάνει τον κίνδυνο βλάβης στο DNA τους.
Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ επηρεάζει αρνητικά τη σπερματογένεση, προκαλώντας διαταραχές στα επίπεδα τεστοστερόνης.
Τα αναβολικά στεροειδή μπορούν να διακόψουν εντελώς την παραγωγή σπερματοζωαρίων, οδηγώντας ακόμη και σε αζωοσπερμία. Η διακοπή τους είναι απαραίτητη, αλλά η αποκατάσταση μπορεί να απαιτήσει μήνες.
Η αποχή από αυτές τις συνήθειες είναι συχνά το πρώτο και πιο αποτελεσματικό «φάρμακο» για τη βελτίωση της γονιμότητας.
Η συχνότητα των επαφών παίζει ρόλο στη γονιμότητα;
Η συχνότητα επηρεάζει άμεσα την πιθανότητα σύλληψης. Επαφές κάθε δύο με τρεις ημέρες είναι η πιο αποτελεσματική πρακτική, καθώς διασφαλίζουν τη συνεχή παραγωγή και ανανέωση σπέρματος καλής ποιότητας.
Η πολύ συχνή εκσπερμάτωση μπορεί να μειώσει τον συνολικό αριθμό σπερματοζωαρίων, ενώ η πολύ αραιή προκαλεί μείωση της κινητικότητας λόγω παραμονής του σπέρματος για μεγάλο διάστημα στους πόρους. Η ισορροπημένη συχνότητα, σε συνδυασμό με επαφές κατά τις γόνιμες ημέρες της γυναίκας, αυξάνει αισθητά τις πιθανότητες σύλληψης.
Η χρήση κινητού ή laptop κοντά στην περιοχή των γεννητικών οργάνων επηρεάζει το σπέρμα;
Η θερμότητα είναι εχθρός της σπερματογένεσης. Οι όρχεις λειτουργούν καλύτερα σε θερμοκρασία χαμηλότερη από αυτή του σώματος, γι’ αυτό βρίσκονται εκτός της κοιλιάς. Η συχνή χρήση laptop πάνω στους μηρούς ή η διατήρηση κινητού τηλεφώνου στις μπροστινές τσέπες μπορεί να αυξήσει τη θερμοκρασία της περιοχής, επηρεάζοντας την παραγωγή και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων.
Συνιστάται, επομένως, να αποφεύγεται η τοποθέτηση ηλεκτρονικών συσκευών κοντά στους όρχεις και να προτιμώνται άνετα ρούχα που δεν περιορίζουν τη ροή του αέρα.
Οι ορμονικές θεραπείες ή τα συμπληρώματα μπορούν να βελτιώσουν το σπέρμα;
Σε πολλές περιπτώσεις, η ανδρική υπογονιμότητα μπορεί να βελτιωθεί με στοχευμένη θεραπεία. Αν υπάρχει ορμονική ανισορροπία, η χορήγηση συγκεκριμένων φαρμάκων μπορεί να διεγείρει την παραγωγή σπέρματος. Σε άλλες περιπτώσεις, όταν δεν εντοπίζεται συγκεκριμένο πρόβλημα, η ενίσχυση του οργανισμού με αντιοξειδωτικά συμπληρώματα μπορεί να βοηθήσει.
Ωστόσο, η αυθαίρετη λήψη ορμονών ή συμπληρωμάτων χωρίς ιατρική καθοδήγηση μπορεί να επιδεινώσει την κατάσταση. Η θεραπεία πρέπει πάντα να εξατομικεύεται, μετά από πλήρη εργαστηριακό έλεγχο και αξιολόγηση από εξειδικευμένο ουρολόγο-ανδρολόγο.
Πόσο συχνό είναι το πρόβλημα της ανδρικής υπογονιμότητας;
Η υπογονιμότητα αφορά περίπου το 15 % των ζευγαριών, και σχεδόν στις μισές περιπτώσεις υπάρχει ανδρικός παράγοντας. Υπολογίζεται ότι 1 στους 14 άνδρες εμφανίζει κάποια μορφή υπογονιμότητας.
Πρόκειται επομένως για ένα σχετικά συχνό πρόβλημα, το οποίο όμως αντιμετωπίζεται με επιτυχία στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων, αρκεί να διαγνωστεί εγκαίρως και να εφαρμοστεί εξατομικευμένη θεραπεία.
Πόσο χρόνο συνήθως χρειάζεται για να δούμε βελτίωση μετά από θεραπεία;
Η παραγωγή νέων σπερματοζωαρίων χρειάζεται περίπου δύο με δυόμισι μήνες. Αυτό σημαίνει ότι, ακόμη και μετά την έναρξη θεραπείας ή αλλαγών στον τρόπο ζωής, τα αποτελέσματα αρχίζουν να φαίνονται μετά από 8-12 εβδομάδες.
Σε πολλές περιπτώσεις απαιτείται διάστημα έως και έξι μηνών για να εκτιμηθεί ουσιαστική βελτίωση. Η συνέπεια στη φαρμακευτική αγωγή, η υγιεινή διατροφή, η διακοπή επιβλαβών συνηθειών και η τακτική παρακολούθηση από τον ειδικό συμβάλλουν καθοριστικά στην επιτυχία της προσπάθειας.
